Category Archives: હસો અને હસાવો

રમુજી ટુચકાઓ અને જોકસ નો ભંડાર

શૉ મસ્ટ ગો ઑન – શાહબુદ્દીન રાઠોડ

[ શ્રી શાહબુદ્દીન રાઠોડના હાસ્યરસમાં ‘વનેચંદ’ નામનું પાત્ર હોય જ. આ વનેચંદ હકીકતમાં શ્રી શાહબુદ્દીન રાઠોડના એક મિત્ર હતા જેઓ થાનગઢમાં રહેતા હતા. તાજેતરમાં એ શ્રી વનેચંદભાઈનું અવસાન થયું છે પરંતુ પાત્ર સ્વરૂપે તેઓ હજી પણ આપણી વચ્ચે છે. પ્રસ્તુત છે તેમને અંજલિ સ્વરૂપે આ લેખ, ‘ફીલિંગ્સ’ સામાયિક દીપોત્સવી 2006 માંથી સાભાર. ]

હું, વનેચંદ, નટુ, રતિલાલ, પ્રાણલાલ, પ્રવીણ, જશવંત, સુલેમાન, થોભણ અને મથુર સરકસ જોવા સુરેન્દ્રનગર ગયા. મથુરે આ પહેલાં સરકસ ક્યારેય જોયું ન હતું. તેના પિતાએ ધોળા દિવસે માત્ર ‘ટાઢું સરકસ’ બતાવેલું. ટિકિટના પૈસા ખર્ચી રાત્રિ સમયે કાર્યરત સરકસ નહીં.

અમે ઉમંગભેર ગૅલરીની ટિકિટ લઈ સૌથી ઊંચેની બેઠકો પર, સમય કરતાં વહેલાં જઈ ગોઠવાઈ ગયા. મ્યુઝિશિયનોનો મંચ, વચ્ચેનું ગ્રાઉન્ડ, તંબૂના મથાળે દોરડાથી બાંધેલા ઝૂલા, ઝૂલાનો ખેલ કરતાં કોઈ પડી જાય તો નીચે ઝીલી લેવા મોટી જાળી. કલાકારોને પ્રવેશવા માટે મોટુ પ્રવેશદ્વાર, જિજ્ઞાસાના ભાવો સાથે સરકસ જોવા આવી રહેલા પ્રેક્ષકો. આ બધું અમે ઉપર બેઠાં બેઠાં ઝીણી નજરે જોઈ રહ્યા હતા. એમાં અમારા ગામના ઉત્તમચંદ શેઠ તેમનાં કુટુંબીજનો અને સંબંધીઓને પણ અમે પ્રવેશતા જોયા. ઉત્તમચંદ શેઠ અમારા ગામના શ્રીમંત વેપારી, શેઠની ઊંચાઈ પૂરતી હતી, પરંતુ શરીરની જાડાઈને હિસાબે જણાતી નહોતી. શેઠનું શરીર એવું જાડું હતું કે એક વાર બે-ત્રણ નાનાં બાળકો ઉનાળાના તાપમાં શેઠની પાછળ પાછળ આવતાં હતાં. શેઠ કહે, ‘એય મારી પાછળ કેમ આવો છો ?’
બાળકો કહે, ‘તમારી છાંયામાં ચાલીએ છીએ, તડકો બહુ છે ને એટલે.’
વધુ આગળ વાંચો….

એવા રે અમો…. – રતિલાલ બોરીસાગર

[હાસ્ય કાવ્ય]
આ પદ્યરચના નરસિંહ મહેતાના પ્રસિદ્ધ પદ ‘એવા રે અમે એવા’ ની પેરોડી છે. નરસિંહ મહેતાએ પોતાને માટે ‘હું’ ને બદલે ‘અમો’ સર્વનામ વાપર્યું છે એટલે મેં પણ મારા માટે ‘હું’ ને બદલે ‘અમો’ સર્વનામ વાપર્યું છે. ‘અમો’ સર્વનામનો પ્રયોગ કરવા છતાં એમાં નરસિંહ મહેતાની ખુમારી અને બેફિકરાઈ પ્રગટ થતાં ન લાગે તો ચલાવી લેવા વાચકોને વિનંતી છે. મૂળમાં જ ખુમારી ન હોય તો ‘અમો’ સર્વનામ વાપરવાથી થોડી આવી જવાની ? હા, ‘અમો’ માનાર્થે બહુવચનનો પ્રયોગ છે એમ સમજવું. માનની બાબતમાં માણસે સ્વાવલંબી રહેવું જોઈએ એવો મારો નમ્ર મત છે. ચેરિટીની જેમ માનનો પ્રારંભ પણ માણસે પોતાની જાતની કરવો જોઈએ. બીજા માન આપશે એ આશાએ હાથ જોડીને બેસી ન રહેવું જોઈએ. આ રીતે કાવ્યની પ્રથમ પંક્તિમાં માનવજીવન માટે ગહન ઉપદેશ રહેલો છે તે જોઈ શકાશે.

તો હવે મારો, સૉરી, અમારો પરિચય આપતી પદ્યરચના નીચે મુજબ છે :

એવા રે અમો એવા રે, વળી તમે કહો છો તેવા રે;
સાઠ થયાં પૂરાં તોયે અમો રહ્યા એવા છે એવા રે.

સાઠે બુદ્ધિ નાઠે એની ચિંતા અમોને નાહીં રે;
આવ્યું હોય ઈ જ જાયે, એવો નીમે જગતની માંહી રે.

મન જેનું મરકટના જેવું રાતદી’ કરે ઉધામા રે;
રોગ ઘણેરા દેહની માંહી પડ્યા છે નાખીને ધામા રે.

કામકાજ કશું ના કરીએ…. કશું અમોને ના ફાવે રે;
વાંચ્યા કરીએ લખ્યા કરીએ, એની તોલે કશું ના આવે રે.

સમારંભમાં પ્રમુખ થાતા, નામ ભલે અજાણ્યું રે;
છેલ્લી ઘડીએ કોઈ ના પાડે, અમને ટીલું તાણ્યું રે.

હળવા સાહિત્યનો હું લેખૈયો, મુજને વાચક વહાલા રે;
હસવાથી જે દૂર રહેશે તેના ફોગટ ફેરા ઠાલા રે.

હાલો થોડી વાત્યું કરીએ – મન્નુ શેખચલ્લી

[હાસ્યલેખ : નવનીત સમર્પણ ‘દીપોત્સવી અંક’ માંથી સાભાર. ]

આ હંધાય હાસ્યકારું ને સાહિત્યકારું ભેગા મળીને કીધે રાખે છે કે ગુજરાતી પરજામાં આ ખોડ છે, ને ઓલી ખાંપણ છે. હંધાય એક જ ગાણું ગાય છે કે આપણે રૂપિયાપૈશાની વાંહે દોડીએ છંઈએ પણ સાહિત્યની, કલાની આપણને કાંય કદર જ નથી. વળી જાણે ઘસાયેલી રેકોર્ડુંની પિન્યું ફસાણી હોય એમ કીધે રાખે છે કે જુઓ જુઓ ઓલ્યા બંગાળીયુંને જુઓ… મરાઠીયું ને જુવો….

પણ બાપલ્યા, અમારું કહેવું એમ છે કે કદી તમે બિહાર કે પુરીમાં ગ્યા છો ? આપણે ઈ પરજા પાંહેથી હજી જે શીખવાનું છે ઈ શીખ્યા જ નથી ! હજીયે મોડું નથી થ્યું. ગુજરાતી પરજા બિહારી સંસ્કૃતિનાં લક્ષણોની અવગણના કરશે તો અમને ઈ વિચારતાં કંપારાં આવે છે કે બાપલ્યા, આપણી આવનારી ગુજરાતી પેઢીયુંનું ભવિષ્ય શું ?

હવે તમે પૂછવાના કે મન્નુભાઈ, તમે ઓલ્યા બિહારીઓ અને ભૈયાવમાં વળી શીખવા જેવું હું ભાળી ગ્યા છો ? તો હાંભળો. એમની પાંહે મરદાનગી છે ! આપણા એક ચિંતક-સાહિત્યકાર કીધે રાખે છે કે જે ઘરમાં પાંચ ચોપડીયું નો હોય ન્યાં તમારી દીકરી નો દેતા ! પણ ન્યાં બિહાર-યુપી પંથકમાં જરૂર કોઈ એવો મરદમુછાળો થઈ ગ્યો હશે, જે ન્યાંની હંધીય પરજાને હમજાવી ગ્યો લાગે છે કે ‘અલ્યાવ, જેના ઘરમાં બે તમંચા કે એક બેનાળી બંદૂક નો હોય, એના ઘરમાં દીકરી દે ઈ બે બાપનો !
વધુ આગળ વાંચો….

હાસ્ય દરબાર – સંકલિત

[રીડગુજરાતી પર સમગ્ર ઓક્ટોબર માસ દરમિયાન મૂકવામાં આવેલા જૉક્સનો સંગ્રહ. ]

એક ભિખારી એક શેઠ પાસે ગયો અને બોલ્યો, ‘સાહેબ ! આ ગરીબ ભિખારી ને એક રૂપિયો આપો.’
શેઠ કહે : ‘કંઈક વ્યવસ્થિત તો માંગ, એક રૂપિયામાં આવે છે શું ?’
ભિખારી : ‘હું માણસની આપવાની લાયકાત જોઈને માંગુ છું !!’
**************

વાચક : તમને લગ્ન-વિષયક ટચુકડી જાહેરખબર આપી હતી તે તમે બીજા પાને કેમ છાપી ?
તંત્રી : અમારી પાસે જ્યાં જગા હોય ત્યાં જ છપાય ને ?
વાચક : પણ એ પાના ઉપર તો મરણનોંધનું હેડિંગ હતું !
તંત્રી : હેડિંગ ગમે તે હોય, મેટર તો એ જ હતીને !
**************

આ ઈન્દ્રપાલ પણ વિચિત્ર માણસ છે જ્યારે જુઓ ત્યારે નાણાંભીડમાં જ હોય. પૈસા તેની પાસે હોતા જ નથી.
સમજમાં નથી આવતું કે પૈસા વગર તેનું કામ કેવી રીતે ચાલે છે ?
‘કેમ ? શું તે તારી પાસે પૈસા માગવા આવ્યો હતો કે શું ?’
‘ના, પણ હું જ્યારે પણ એની પાસે પૈસા માગવા જઉં છું ત્યારે તે જવાબ આપે છે કે મારી પાસે પૈસા નથી.’
**************

વકીલ (ચોરને) : તને હું જેલમાંથી છોડાવું તો તુ મને શું આપે ?
ચોર : બીજુ તો શું આપું ? સાહેબ, માત્ર હું એટલું વચન આપી શકું કે ભવિષ્યમાં તમારે ઘેર ક્યારેય ચોરી નહીં કરું !
**************

કનુ : બોલ મનુ, કરોડપતિ માણસ પાસે નહિ હોય એવી વસ્તુ મારી પાસે છે.
મનુ : એવી તે કઈ વસ્તુ ?
કનુ : ખબર છે તને ?
મનુ : ના. કહે તો જરા.
કનુ : ગરીબાઈ અને તંગી.
**************
વધુ આગળ વાંચો….

તબિયતનો પ્રભાવ – મુકુન્દરાય પંડ્યા

[હાસ્યલેખ]

મારો એક ઓળખીતો કંપાઉન્ડર નોકરી કરતો હતો. તે જ્યારે જ્યારે સામે મળે ત્યારે અચૂક પૂછે, ‘કાં, કેમ છે તબિયત ?’ અને એક દિવસમાં એકાદ વાર જ નહિ, જ્યારે જ્યારે મળે ત્યારે, દસ મિનિટમાં જ બીજી વાર મળ્યો હોય તોપણ, તે તબિયતના સમાચાર પૂછવાનો જ. પહેલાં તો મને લાગતું કે એની કંપાઉન્ડરની નોકરીને લીધે દરદીઓ સાથે જ કામ રહે, એટલે ‘તબિયત’ એને ખૂબ સાંભરતી હશે !

પરંતુ મારી એ માન્યતા ભૂલભરેલી હતી. માત્ર કંપાઉન્ડર જ નહિ, બધાં જ ‘તબિયત’ પૂછે છે. સવારથી તે સાંજ સુધીમાં કે રાત્રે પણ જે જે ઓળખીતા મળે તે સૌ ‘કહો, તબિયત કેમ છે ?’ ‘હં, તબિયતના શું ખબર છે ?’ , ‘તબિયત તો સારી ને ?’ એવા એવા પ્રશ્નો પૂછે જ ! શરૂઆતમાં તો મને જ્યારે જ્યારે ‘તબિયત કેમ છે ?’ પૂછવામાં આવતું ત્યારે હું ખૂબ વિચારમાં પડી જતો. જૂઠું બોલી સામાને છેતરવાની મને ટેવ નથી એટલે ‘તબિયત’ નો જવાબ આપતાં મારે ખૂબ ખૂબ વિચાર કરવો પડતો કે રાત્રે ઊંઘ તો બરાબર આવી હતી ને ? નહોતી આવી તો મચ્છર કે માંકડને લીધે નહોતી આવી કે ‘તબિયત’ નો કંઈ વાંધો હતો ? દસ્ત જવું પડ્યું હતું કે નહિ ? અને જવું પડ્યું હતું તો દસ્ત સાફ આવેલ કે નહિ ? ઝાડા તો નહોતા થઈ ગયા ને ? પેટ દબાવીને વળી ખાતરીયે કરી લેતો ! અને ઘણી વાર બને છે કે આપણે માંદા હોઈએ તો પણ આપણને ખબર નથી પડતી; તેવું ન થાય માટે માથું હલાવી માથું દુ:ખે છે કે કેમ તેની ખાતરી કરી લેતો.

ઘડિયાળ કાઢી નાડીના ધબકારા પણ ગણતો અને શ્વાસ પણ ગણતો. મારું ‘થરમૉમિટર’ તૂટી ગયું તે પહેલાં તાવ પણ માપી જોતો, અને તે પછી પાકી ખાતરી કરીને મારી તબિયતના સમાચાર આપતો ! પરંતુ તે બધા જ પ્રસંગે (જો કે એક-બે કરતાં વધારે પ્રસંગો તેવા બનેલા નહિ) મને ખૂબ મુશ્કેલી પડતી. અને ઘણી વાર સામા માણસની ધીરજની પણ સારી એવી કસોટી થતી ! પણ હવે તેવું કરવું છોડી દીધું છે ! સાચાનો આ જમાનો ક્યાં છે ?
વધુ આગળ વાંચો….

હરડેપાક ! – નવનીત સેવક

[હાસ્ય લેખ]

તે દિવસે ઘરની નજીક પહોંચતાં જ નીચેવાળા નાથાભાઈએ મને સીડી ઉપર આંતર્યો. એ કહે : ‘લતાબહેન ઘરગથ્થું અનાજ દળવાની ઘંટી ખરીદી લાવ્યાં છો કે શું ?’
‘ના !’ મેં કહ્યું.
‘તો પછી તમારા રૂમમાં ભોંયતળિયું સરખું કરવા માટે ક્રિકેટના મેદાનમાં વપરાય છે તેવું રોલર તો નથી લાવ્યા ને ?’
‘ના, પણ છે શું ?’
નાથાભાઈ કહે : ‘તમારા રૂમમાં જાણે કુસ્તીનું વિરાટ દંગલ ચાલતું હોય તેવા અવાજો સંભળાય છે. પહેલાં તો મને એમ લાગેલું કે તમે આજે વહેલા ઘેર આવી ગયા હશો અને લતાબહેન સાથે તમારે ફ્રીસ્ટાઈલનો ઝઘડો જામી ગયો હશે !’

નાથાભાઈને ટાળીને હું ઉપર પહોંચ્યો ત્યારે મને ખ્યાલ આવ્યો કે એમની વાત સાચી હતી. મારા રૂમમાંથી જાતજાતના ધડાધૂમ અવાજો સંભળાતા હતા. બારણું ખોલીને હું અંદર પ્રવેશ્યો. મેં જોયું તો લતા લોખંડી ખાંડણીમાં કંઈક ખાંડે છે અને લલીકાકી ચન્દ્રની સપાટી જેવી ખરબચડી ફરસ ઉપર પથ્થરથી કંઈક વાટે છે.

ખંડમાં છબીલદાસ એટલે કે મારા પૂજ્ય (મને એ કહેતાં ખરેખર દિલગીરી થાય છે કે એમના નામ આગળ ગંગાસ્વરૂપ શબ્દ હું વાપરી નથી શક્તો – કેમકે મારાં સ્વ. સાસુ સ્વ. થયાં ત્યાર પછી છબીલદાસ ગંગાસ્વરૂપ જેવા જ બની ગયા છે. હાં ! – તો મારા પૂજ્ય….) સસરાજી પણ હતા અને લાલાકાકા એક ખુરશીમાં બેઠા બેઠા લતા અને લલીકાકીને ડાયરેકશન આપી રહ્યા હતા.
વધુ આગળ વાંચો….

અમે મફતને પરણાવ્યો – જયંતીભાઈ પટેલ

[વ્યંગકથા: રીડગુજરાતીને આ વ્યંગકથા મોકલવા બદલ શ્રી જયંતીભાઈનો (અમેરિકા) ખૂબ ખૂબ આભાર.]

અમારો મફત આમ તો પૂરો બત્રીસ લક્ષણો અરે બત્રીસ શું પૂરો તેત્રીસ લક્ષણો પણ કરમની કઠણાઈ કે એ પરણવામાંથી રહી ગયેલો. એની પરણવાની ઉંમર થઈ ત્યાં એના બાપ ગુજરી ગયા. બેચાર મહિનામાં એનાં મા પણ ભગવાનના દરબારમાં પહોંચી ગયાં. એના બાપે એને માટે ભલે બીજું કશું ન કર્યું હોય પણ એને વારસામાં પાંચ લાખનું મકાન અને બેએક લાખની રોકડ આપતા ગયેલા. પણ નાતવાળાએ એનાં લગન આડે વિઘન નાંખ્યા કરેલાં ને એમાં મફતની ઉંમર પાંત્રીસનો આંકડો વટાવી ગયેલી. છેલ્લે છેલ્લે તો અમે બધા દોસ્તદારોએ પણ એનાં લગન માટે દોડાદોડ કરવામાં કશી મણા રાખેલી નહીં પણ એમની પાટીદારની નાતમાં અમારા જેવા બીજી નાતવાળાનું ઉપજે શું ?

મફત અમારી સાથે હોય ત્યારે કોઈ વાંઢાની મશ્કરી કરતાં કે કોઈના લગનની વાત કરતાંય મફતનું મ્હોં એવું ઉતરી જતું કે અમને એ વાત કરવા બદલ પસ્તાવો થતો. છેવટે અમે બધાએ મનથી નક્કી કર્યું કે એળે નહીં તો બેળેય મફતને પરણાવવો જ. અમે એની નાતના જાણીતા એવા એક લગન-દલાલ મગન પૂજાને સાધ્યા. વાત પાટે ચઢે તો એને પાંચસો રૂપિયા આપવાની વાત કરી એટલે તો પછી પૂછવું જ શું? અમારો એ તુક્કો કામયાબ પુરવાર સાબીત થયો.

બે જ દિવસમાં મગનભાઈ હસતે મ્હોંએ મળવા આવી પહોંચ્યા. એમણે વાત શરૂ કરી : ‘જુઓ મહાપરાણે એક અસામીને તૈયાર કર્યો છે. એને બે છોકરીઓ છે. બેય પરણાવવા જેવડી થઈ ગઈ છે ને એની પાસે કશી તેવડ નથી. એવોએ તો એક જ વાત કરતો હતો કે મોટી પરણાવું એ નાનીના લગનનો બધો ખર્ચો આપતો હોય તો હા, નહીં તો ના.’
‘એટલા બધા તે હોતા હશે? લગન સાદાઈથી કરે તોય પંદર હજાર તો થઈ જાય.’ મેં કહ્યું.
‘એ તો ઓવી વાત કરે. એનેય ખબર છે કે એટલા કોઈ ન આપે. જો એટલા આપનાર મળ્યો હોત તો એની બેય છોડીઓ આટલી મોટી શાની થઈ હોત ? મેં એનો તાગ લઈ જોયો છે. એ પાંચેક હજારમાં માની જશે એમ લાગે છે.’ મગનભાઈએ કહ્યું.
વધુ આગળ વાંચો….